Những hành vi nào được coi là hành vi trốn thuế theo Luật mới?

Những hành vi nào được coi là hành vi trốn thuế theo Luật mới?

Luật Quản lý thuế 2025 (số 108/2025/QH15), có hiệu lực từ 01/07/2026, tiếp tục quy định trực tiếp các hành vi trốn thuế tại cấp luật, đồng thời cơ cấu lại và điều chỉnh nội dung quy định so với Điều 143 Luật Quản lý thuế 2019. Đáng chú ý, luật mới làm rõ hơn mối liên hệ giữa hành vi vi phạm, hậu quả về nghĩa vụ thuế và các trường hợp được loại trừ xử phạt về hành vi trốn thuế.

10 hành vi trốn thuế theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025 là gì?

Khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025 (số 108/2025/QH15) liệt kê đầy đủ các hành vi sau:

a) Không nộp hồ sơ đăng ký thuế; không nộp hồ sơ khai thuế; nộp hồ sơ khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế hoặc ngày hết thời hạn gia hạn nộp hồ sơ khai thuế theo quy định của Luật này dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.

(b) Không ghi chép, ghi nhận trong sổ kế toán các khoản thu liên quan đến việc xác định số tiền thuế phải nộp.

(c) Không lập hóa đơn và không kê khai thuế khi bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật hoặc ghi giá trị trên hóa đơn bán hàng thấp hơn giá trị thanh toán thực tế của hàng hóa, dịch vụ đã bán để khai thuế.

(d) Sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn, chứng từ để hạch toán hàng hóa, dịch vụ mua vào trong hoạt động phát sinh nghĩa vụ thuế làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm hoặc tăng số tiền thuế được khấu trừ, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

(đ) Sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số tiền thuế phải nộp, số tiền thuế được miễn, số tiền thuế được giảm, số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế không phải nộp.

(e) Khai sai với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu mà cá nhân, tổ chức vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định.

(g) Cố ý không kê khai hoặc khai sai về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

(h) Cấu kết với người gửi hàng để nhập khẩu hàng hóa nhằm mục đích trốn thuế.

(i) Sử dụng hàng hóa thuộc đối tượng không chịu thuế, miễn thuế, xét miễn thuế không đúng mục đích quy định mà không khai báo việc chuyển đổi mục đích sử dụng với cơ quan quản lý thuế.

(k) Người nộp thuế có hoạt động kinh doanh trong thời gian ngừng, tạm ngừng hoạt động kinh doanh nhưng không thông báo với cơ quan quản lý thuế.

Điểm mới nào quan trọng so với quy định trước đó?

Trước khi Luật Quản lý thuế 2025 (số 108/2025/QH15) có hiệu lực, các hành vi trốn thuế đã được quy định trực tiếp tại Điều 143 Luật Quản lý thuế 2019 (số 38/2019/QH14). Luật mới không phải lần đầu tiên luật hóa các hành vi này mà có những điều chỉnh đáng chú ý về nội dung và điều kiện xác định hành vi trốn thuế.

Một số thay đổi quan trọng bao gồm:

Thứ nhất, bổ sung điều kiện về hậu quả thuế đối với hành vi chậm nộp hồ sơ quá 90 ngày. Điểm a khoản 4 Điều 45 Luật mới gắn hành vi không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hồ sơ khai thuế hoặc nộp hồ sơ khai thuế quá 90 ngày với hậu quả thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc làm tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn.

Thứ hai, làm rõ hành vi không lập hóa đơn và không kê khai thuế. Điểm c khoản 4 Điều 45 bổ sung nội dung không kê khai thuế khi bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ cùng với hành vi không lập hóa đơn, đồng thời tiếp tục quy định trường hợp ghi giá trị trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế nhằm khai thuế.

Thứ ba, điều chỉnh điều kiện xác định hành vi trốn thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu. Theo điểm e khoản 4 Điều 45, hành vi khai sai so với thực tế hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được xem là hành vi trốn thuế khi người vi phạm không tự nguyện khắc phục hậu quả bằng cách nộp đủ số tiền thuế phải nộp theo quy định. Quy định này có sự thay đổi so với Luật 2019, vốn gắn hành vi trốn thuế với việc không khai bổ sung hồ sơ khai thuế sau khi hàng hóa đã được thông quan.

Thứ tư, tiếp tục duy trì cơ chế loại trừ xử phạt về hành vi trốn thuế đối với một số trường hợp chậm nộp hồ sơ. Điểm l khoản 4 Điều 45 quy định cụ thể các trường hợp người nộp thuế chỉ bị xử phạt về vi phạm thủ tục thuế, qua đó làm rõ ranh giới giữa hành vi trốn thuế và vi phạm thủ tục thuế trong trường hợp đáp ứng các điều kiện luật định.

Trường hợp nào không bị xử phạt về trốn thuế dù nộp trễ hồ sơ?

Khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025 (số 108/2025/QH15) quy định tại điểm (l) rằng người nộp thuế không bị xử phạt về hành vi trốn thuế mà chỉ bị xử phạt về vi phạm thủ tục thuế trong các trường hợp: không nộp hồ sơ đăng ký thuế, không nộp hoặc nộp chậm hồ sơ khai thuế quá 90 ngày nhưng không phát sinh số tiền thuế phải nộp; hoặc đã phát sinh tiền thuế nhưng người nộp thuế đã nộp đủ tiền thuế và tiền chậm nộp trước thời điểm cơ quan thuế công bố quyết định kiểm tra thuế hoặc trước thời điểm cơ quan thuế lập biên bản về hành vi chậm nộp hồ sơ khai thuế. Đây là điểm bảo vệ quan trọng cho doanh nghiệp có sai sót về thủ tục nhưng không có ý định trốn thuế.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc một hành vi thuộc khoản 4 Điều 45 không đồng nghĩa trong mọi trường hợp người thực hiện đương nhiên phạm tội trốn thuế. Trách nhiệm hình sự có thể vẫn được xem xét độc lập theo quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành, bao gồm các điều kiện về hành vi, số tiền trốn thuế và các điều kiện luật định khác.

Ví dụ lĩnh vực chuyên ngành: Mức xử phạt đối với hành vi trốn thuế trong lĩnh vực hải quan là bao nhiêu?

Đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, Nghị định 169/2026/NĐ-CP – Quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hải quan quy định tại khoản 2 Điều 15 mức phạt cụ thể như sau:

a) Phạt 01 lần số tiền thuế trốn trong trường hợp không có tình tiết tăng nặng;
b) Trường hợp có tình tiết tăng nặng thì mỗi tình tiết tăng nặng mức phạt tăng lên 0,2 lần nhưng không vượt quá 03 lần số tiền thuế trốn.

Ngoài ra, khoản 3 Điều 15 Nghị định 169/2026/NĐ-CP còn quy định biện pháp khắc phục hậu quả bắt buộc: buộc nộp đủ số tiền thuế trốn đối với tất cả hành vi vi phạm tại điều này. Lưu ý, mức xử phạt nêu trên áp dụng đối với hành vi thuộc khoản 1 Điều 15 mà người nộp thuế không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Đồng thời, theo khoản 4 Điều này, cơ chế xử phạt tại Điều 15 không áp dụng đối với các trường hợp vi phạm thuộc Điều 16 đến Điều 23 của Nghị định.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì để tránh bị xác định là trốn thuế?

Căn cứ theo khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025 (số 108/2025/QH15), doanh nghiệp cần đặc biệt chú ý các điểm sau trong thực tiễn hoạt động:

• Luôn lập và xuất hóa đơn đúng giá trị thực tế khi bán hàng hóa, dịch vụ — không ghi thấp hơn giá thanh toán thực tế.

• Ghi nhận đầy đủ các khoản thu liên quan đến nghĩa vụ thuế vào sổ kế toán.

• Không sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp hoặc chứng từ không phản ánh đúng bản chất giao dịch.

• Khai báo kịp thời với cơ quan quản lý thuế khi chuyển đổi mục đích sử dụng hàng hóa miễn thuế.

• Thực hiện thông báo tạm ngừng kinh doanh với cơ quan có thẩm quyền và cơ quan quản lý thuế theo quy định; không tiếp tục hoạt động kinh doanh trái với tình trạng tạm ngừng đã đăng ký, thông báo.

• Đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, doanh nghiệp cần thiết lập quy trình rà soát và khai bổ sung hồ sơ hải quan kịp thời khi phát hiện sai sót. Việc chủ động khai bổ sung và khắc phục nghĩa vụ thuế có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định tính chất vi phạm và chế tài áp dụng. Doanh nghiệp cần đối chiếu điều kiện tại khoản 2 Điều 44, khoản 3 và khoản 4 Điều 45 Luật Quản lý thuế 2025 trước khi thực hiện.

Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu cần đọc thêm Điều 15 Nghị định 169/2026/NĐ-CP để nắm rõ các hành vi trốn thuế đặc thù trong lĩnh vực hải quan và biện pháp xử lý tương ứng.

Nếu doanh nghiệp của bạn đang đối mặt với nguy cơ bị truy thu thuế hoặc cần rà soát tuân thủ thuế, A&D Law Firm và A&D Accounting & Tax sẵn sàng hỗ trợ phân tích rủi ro và đề xuất giải pháp phù hợp với từng tình huống cụ thể.

Bài viết này chỉ mang tính tham khảo thông tin pháp luật chung, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức cho từng trường hợp cụ thể. Vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn phù hợp với tình huống thực tế của doanh nghiệp bạn.